Dakgoten en pannendak klaarmaken voor herfst- en winterstormen

Elk najaar herhaalt zich hetzelfde verhaal. De bomen laten hun blad vallen, de goten lopen vol, en bij de eerste stevige westerstorm loopt het water over de rand langs de gevel naar beneden. Een paar dagen later ligt er een gebroken pan in de voortuin en verschijnt er een bruine vlek op het plafond van de zolder. Het meeste daarvan valt te voorkomen met een grondige controle voor de stormen beginnen.

Het beste moment is eind oktober of begin november, wanneer het grootste deel van het blad gevallen is maar de vorst nog niet ingezet heeft. Wie te vroeg begint, mag in december opnieuw beginnen. Een droge, windstille dag is een vereiste: natte pannen en mossige goten zijn glad, en een ladder tegen een goot in de wind is vragen om problemen.

Goten leegmaken en doorspoelen

Bladeren alleen zijn het probleem niet. Ze vormen samen met mos, zand van de pannen en zaadjes een natte prop die de goot verzwaart en de uitloop afsluit. Een kunststof gotenschep of een gewoon tuinschepje met handschoenen werkt beter dan met de hand graaien. Het vuil gaat in een emmer die aan de ladder hangt, niet op de oprit, waar het bij de volgende bui opnieuw in de riolering spoelt.

Na het leegmaken volgt een emmer water of de tuinslang aan het hoogste punt van de goot. Zo wordt meteen zichtbaar of het water vlot naar de uitloop stroomt. Blijft er water staan in het midden, dan is de goot doorgezakt of heeft een gotenbeugel losgelaten. Bij zinken bakgoten, die in veel Vlaamse rijwoningen achter een houten of stenen kroonlijst verborgen zitten, verdienen de soldeernaden extra aandacht: een groene of witte uitslag en kleine druppelsporen onder de goot wijzen op een naad die begint te lekken.

Afvoerpijpen en bladvangers

Een propere goot helpt weinig als de regenpijp verstopt zit. De bocht bovenaan, waar de goot overgaat in de afvoerpijp, is de klassieke plek waar bladeren zich vastzetten. Een bladvanger of korfje in de uitloop houdt het meeste tegen, maar moet zelf ook regelmatig vrijgemaakt worden. Onderaan, bij de aansluiting op de riolering, zit vaak een ontstoppingsstuk of een putje met een rooster. Daar verzamelt zich zand en slib.

Een eenvoudige test: water in de goot gieten en luisteren onderaan de pijp. Komt het water traag of met horten, dan zit er ergens een prop. Met een flexibele ontstoppingsveer of een tuinslang die van onderuit in de pijp geduwd wordt, raakt die meestal los. Wie in een straat met veel bomen woont, kan gotenborstels of roosters over de hele lengte van de goot overwegen. Die houden het grove blad buiten, al blijft een jaarlijkse controle nodig. Bij goten die al jaren doorhangen of zinken bakgoten met meerdere lekkende naden is vervangen vaak zinvoller dan blijven lappen; wat daarbij komt kijken, van hangende goten tot bakgoten achter de kroonlijst, staat op https://dendekkerdakwerken.be/dakgoten/.

Een storm maakt zelden een nieuw probleem: hij vindt de zwakke plek die er al lag.

Pannen, nok en lood- en zinkwerk

Een hellend pannendak hoeft niet beklommen te worden om het te beoordelen. Vanaf de ladder aan de goot, of met een verrekijker vanaf de straat of de tuin, is veel te zien. Verschoven of gebarsten pannen breken de lijnen van het dak. Een pan die een paar centimeter uit de rij steekt, laat wind onder het dak en wordt bij de volgende storm verder opgetild. Op de nok liggen de nokpannen in mortel of, bij recentere daken, droog op een ventilerende nokrol met schroeven of haken. Gebarsten mortel en nokpannen die niet meer strak in de lijn liggen, horen bij de eerste dingen die bij hevige wind loskomen.

Ook het lood- en zinkwerk vraagt een blik. Rond de schouw, langs een dakkapel en in de kiel tussen twee dakvlakken zorgen loodslabben en zinken goten voor de waterdichte aansluiting. Lood dat opkrult, losgekomen is uit de voeg in het metselwerk of gescheurd is, laat water door precies op de plekken waar het moeilijk terug te vinden is. Een losse loodslab die in de wind klappert, is bovendien hoorbaar van binnen: een tikkend of ratelend geluid op zolder bij wind is een teken om te gaan kijken.

• Gebarsten of ontbrekende pannen, vooral aan de randen en bij de nok.
• Nokpannen met losse of verkruimelde mortel.
• Loodslabben rond schouw en dakkapel die opkrullen of uit de voeg gekomen zijn.
• Kielgoten vol mos of blad.
• Gotenbeugels die los zitten of een goot die doorhangt.
• Schouwkappen en dakdoorvoeren die scheef staan.

Na een storm nakijken

Zodra de wind is gaan liggen, loont een ronde rond het huis. Scherven van pannen, stukjes mortel of een stuk lood in de tuin of op de stoep zeggen meteen waar het dak geraakt is. Binnen gaat de blik naar de zolder: met een zaklamp langs het onderdak en de dakbeschotten, en naar natte plekken op de isolatie of het hout. Na een storm met veel regen komt een lek soms pas een dag later aan het licht, wanneer het water langs een balk naar beneden gelopen is.

Bij schade is het verstandig meteen foto's te nemen, van buiten en van binnen, voor er iets hersteld wordt. De brandverzekering in België dekt stormschade vaak vanaf een bepaalde windsnelheid, en de polis vraagt doorgaans een snelle aangifte. Een tijdelijke afdekking met een stevig zeil, goed verzwaard of vastgemaakt, voorkomt verdere waterschade in afwachting van een herstelling. Dat zeil leggen op een nat, steil dak is echter geen werk voor een leek.

Wanneer een vakman het overneemt

Goten leegmaken vanaf een stevige ladder op een gelijkvloers of een lage aanbouw is voor de meeste klussers haalbaar. Het dak zelf op gaan is iets anders. Pannen zijn breekbaar, een hellend dak is zonder valbeveiliging gevaarlijk, en een vervangen pan moet correct in de rij haken en onder de bovenliggende pan schuiven. Voor losse nokpannen, opnieuw inbrengen van loodslabben, het herstellen van zinken bakgoten of goten die volledig vervangen moeten worden, is een dakwerker de aangewezen persoon.

Een vakman ziet bovendien wat van beneden niet te zien is: een onderdak dat aan het einde van zijn leven is, panlatten die rotten of een nok die al jaren alleen nog door gewoonte blijft liggen. Een jaarlijkse inspectie in het najaar maakt van een dak dat elk jaar verrast een dak dat de winter rustig doorkomt.