De tuin winterklaar maken zonder alles kaal te knippen

Oktober en november zijn de maanden waarin de tuin zich terugtrekt. De bladeren vallen, de vaste planten verkleuren en de eerste nachtvorst kondigt zich aan. Veel tuiniers grijpen dan naar de hark en de snoeischaar om alles proper te maken. Een strak opgeruimde tuin ziet er netjes uit, maar is voor planten en dieren niet altijd de beste start van de winter.

Winterklaar maken draait om drie dingen: beschermen wat kwetsbaar is, laten staan wat nog nut heeft en het gereedschap in goede staat opbergen. Met die volgorde in het achterhoofd verloopt de herfstklus een stuk rustiger.

Wat met al dat blad

Bladeren op het gazon moeten weg. Een dikke laag houdt licht en lucht tegen, en daaronder gaat het gras rotten of krijgt mos vrij spel. Op paden en terrassen worden natte bladeren bovendien glad. Een bladhark of een grasmaaier met opvangbak op hoge stand werkt hiervoor uitstekend: de maaier versnippert het blad meteen, wat het composteren versnelt.

In de borders en onder struiken ligt het anders. Daar beschermt een laag blad de grond en de wortels tegen vorst, houdt ze vocht vast en biedt ze schuilplaats aan egels, kevers en overwinterende insecten. Het blad van eik, beuk en esdoorn breekt vlot af en vormt na een winter een mooie humuslaag. Alleen zieke bladeren, bijvoorbeeld van rozen met sterroetdauw of van fruitbomen met schurft, horen niet op de composthoop.

Snoeien met mate

De herfst is voor de meeste planten geen goede snoeitijd. Wonden genezen traag in koud en nat weer, en jonge scheuten die na een snoeibeurt uitlopen, vriezen later stuk. Zomerbloeiende heesters zoals vlinderstruik en struikhortensia worden beter in het voorjaar teruggesnoeid. Voorjaarsbloeiers zoals forsythia en sering hebben hun bloemknoppen al gezet en verliezen bij een herfstsnoei de bloei van het volgende jaar.

Wat wel kan: lange takken van rozen met een derde inkorten, zodat de wind er niet aan rukt en de struik niet loswrikt. Dood en ziek hout uit bomen en struiken halen, dat mag het hele jaar door. En siergrassen, zonnehoed, hemelsleutel of kaardebol gewoon laten staan. Hun stengels en zaaddozen zijn mooi in de rijp, vogels eten van de zaden en in de holle stengels overwinteren nuttige insecten.

Een tuin die er in december wat rommelig uitziet, staat in april vaak het sterkst.

Vorstgevoelige planten beschermen

Kuipplanten uit warmere streken, zoals oleander, citrus, olijf en agapanthus, kunnen een lichte vorst aan, maar een strenge vorstperiode niet. Ze overwinteren het best op een lichte, koele plek binnen, zoals een onverwarmde veranda of een garage met een raam, waar het niet onder nul gaat. Een warme living is te donker en te droog en zorgt voor bladval en luis.

Planten die buiten blijven, krijgen extra bescherming. Potten gaan op potvoetjes of een houten plank, zodat water kan weglopen en de wortelkluit niet in een plas bevriest. Een jasje van jute, noppenfolie of een rieten mat rond de pot houdt de wortels warmer. Een bananenplant of een boomvaren wordt ingepakt met winterhard vlies en stro in het hart. Dahlia's en gladiolen gaan na de eerste lichte vorst uit de grond, de knollen drogen enkele dagen en overwinteren in een kistje met droge turf of krantenpapier, vorstvrij.

Water en gereedschap opbergen

• De buitenkraan afsluiten via de binnenkraan en het restwater laten aflopen.
• Tuinslangen leeg laten lopen en opgerold binnen bewaren.
• De vijverpomp reinigen en, als hij niet winterbestendig is, uit het water halen.
• Regentonnen gedeeltelijk legen, zodat ijs de ton niet doet barsten.
• Kussens en tuinmeubelhoezen droog binnen opslaan.

Ook het gereedschap verdient aandacht voor het de winter in gaat. Snoeischaren en heggenscharen worden gereinigd en licht ingeolied, spades en schoffels ontdaan van aangekoekte aarde. Een benzinemaaier krijgt voor de winter een lege tank of een tank met stabilisator, zodat de carburator niet verstopt. Een accumaaier wordt met zijn accu half geladen op een droge, vorstvrije plek opgeborgen.

Wie die stappen volgt, heeft in het voorjaar meer plezier van de tuin. Het gazon is gezond, de borders zitten vol leven en het gereedschap ligt klaar om meteen opnieuw te beginnen.