Een moestuin op balkon of terras

In Vlaamse steden groeit het aantal moestuintjes op plaatsen waar vroeger alleen een paar geraniums stonden. Een balkon in Gent, een dakterras in Antwerpen of een koertje in Leuven kan best een flink deel van de zomer verse groenten en kruiden opleveren. Het vraagt wel wat planning, want potten en bakken gedragen zich anders dan volle grond.

De drie factoren die bepalen of het lukt, zijn licht, grond en water. Met die drie in orde blijft er vooral plezier over: in de ochtend een handvol sla plukken of in de avond basilicum knippen voor de pasta.

Eerst het licht inschatten

Vruchtgroenten zoals tomaten, paprika's en courgettes hebben minstens zes uur directe zon per dag nodig. Een balkon op het zuiden of het westen is daarvoor ideaal. Op het oosten lukt het met wat geduld. Op het noorden blijven bladgroenten, kruiden zoals peterselie, bieslook en munt, en sommige soorten sla de beste keuze.

Wind speelt op hogere verdiepingen ook een rol. Een stevige wind droogt potten snel uit en kan hoge planten knakken. Een windscherm van riet of een rij hogere planten aan de buitenkant van het balkon beschermt de rest. Daarnaast is het verstandig het draagvermogen van het balkon in het oog te houden: natte potgrond is zwaar, en grote bakken staan het best tegen de gevel, waar de constructie het sterkst is.

Bakken en potgrond

Diepte is belangrijker dan breedte. Sla, radijs en kruiden zijn tevreden met 15 tot 20 centimeter grond. Tomaten, courgettes en aardappelen hebben 30 tot 40 centimeter nodig, of een pot van minstens 20 liter. Elk recipiënt heeft drainagegaten nodig, met onderaan een laagje kleikorrels of grind, zodat water niet blijft staan en de wortels niet verstikken.

Gewone tuingrond is ongeschikt voor potten: ze klinkt in, wordt hard en laat geen lucht meer door. Potgrond voor groenten of moestuinpotgrond is luchtiger en bevat een basisbemesting voor de eerste weken. Na zes tot acht weken is die voeding op en hebben vruchtgroenten een organische meststof nodig. Potgrond van het vorige jaar kan opnieuw dienen, aangevuld met verse compost, maar niet voor tomaten op dezelfde plek, om ziektes te vermijden.

Op een balkon telt elke centimeter diepte meer dan elke vierkante meter oppervlakte.

Wat lukt in het Vlaamse klimaat

Het Vlaamse klimaat is mild maar wisselvallig, met koude nachten tot ver in mei. De vuistregel blijft: warmteminnende planten zoals tomaten, courgettes en basilicum gaan pas na de IJsheiligen, midden mei, definitief naar buiten. Tot dan kunnen ze binnen op de vensterbank voorgetrokken worden, of op het balkon onder een vliesdoek of in een mini-serre.

• Pluksla en snijsla: snel, van april tot oktober in meerdere zaairondes.
• Radijs: na vier weken oogstbaar, ideaal voor een eerste succes.
• Snijbiet: blijft maanden doorgroeien en verdraagt halfschaduw.
• Struik- of balkontomaten: compacte rassen die in een pot passen zonder hoge stokken.
• Peultjes en stokbonen: klimmen tegen een rek of de balustrade.
• Aardbeien: in hangpotten of een torenpot, met een lange oogstperiode.
• Kruiden: bieslook, peterselie, tijm, rozemarijn, oregano en munt, die laatste altijd in een aparte pot.

Courgettes zijn productief maar nemen veel plaats in; voor een klein balkon is één plant ruim voldoende voor een gezin. Paprika's en aubergines lukken op een warm, beschut zuiderterras, maar blijven in een koele zomer vaak klein. Wie twijfelt, begint met een paar zekere teelten en breidt het volgende jaar uit.

Water geven en verzorgen

Potten drogen veel sneller uit dan volle grond. In een warme zomerweek is dagelijks water geven nodig, bij tomaten in de volle zon soms zelfs twee keer. De beste momenten zijn de vroege ochtend en de avond. Water gaat bij voorkeur aan de voet van de plant en niet over de bladeren, dat beperkt schimmelziektes zoals de gevreesde aardappelziekte bij tomaten.

Een balkonmoestuin wordt elk jaar beter. Wie noteert wat goed groeide en wat tegenviel, heeft na een paar seizoenen een eigen, beproefde mix van teelten die perfect bij het balkon past.